Staszic w Tatrach. Wystawa w Dolinie Kościeliskiej przybliża pierwszego badacza polskich gór

Zanim ktokolwiek zaczął mówić o "zdobywaniu" Tatr, ktoś musiał je najpierw opisać - skały, doliny, geologiczną budowę gór, które przez wieki pozostawały dla nizinnych Polaków białą plamą na mapie wiedzy. Tym kimś był Stanisław Staszic, a jego dokonania przypomina nowa wystawa, którą można oglądać w Centrum Edukacji Przyrodniczej TPN w Dolinie Kościeliskiej.

Wernisaż ekspozycji "Polak, co na wystrychłych stanął rypach" odbył się 18 czerwca, a sama wystawa potrwa do 4 października. Tytuł, choć brzmi enigmatycznie, nawiązuje wprost do osoby patrona, Sejm RP ogłosił 2026 rok Rokiem Stanisława Staszica z okazji dwusetnej rocznicy jego śmierci.

Staszic to postać, której nie da się streścić w jednym zdaniu, geolog, filozof, działacz oświeceniowy, autor reform społecznych. Ale dla TPN najważniejsze jest co innego: to właśnie on jako pierwszy polski badacz dotarł w Tatry i opisał je naukowo. Efektem jego wypraw była książka "O ziemiorództwie Karpatów i innych gór i równin Polski", w której geologia przeplatała się z notatkami botanicznymi, meteorologicznymi i etnograficznymi.

Wystawa pokazuje więc nie tylko góry, ale i człowieka, który patrzył na nie inaczej niż wszyscy przed nim, jako na klucz do zrozumienia bogactw naturalnych kraju i jego przyszłego rozwoju gospodarczego. Kuratorka ekspozycji, Renata Kowalska, oraz autorka aranżacji i opracowania graficznego, Patrycja Rek, postarały się, by ten szerszy kontekst myśli Staszica, w tym jego przekonanie o użyteczności ludzkiego życia, był widoczny na każdym kroku zwiedzania.

Jednym z mocniejszych punktów wystawy są mapy ze zbiorów TPN. Wśród nich znalazła się unikatowa mapa Polski autorstwa Wacława Grodeckiego z 1579 roku, na której zaznaczono pasmo Tatr, a także mapa opracowana przez samego Staszica w 1815 roku. To rzadka okazja, by zobaczyć, jak na przestrzeni dwustu pięćdziesięciu lat zmieniało się rozumienie tatrzańskiej geografii.

Współorganizatorem wystawy jest Muzeum Stanisława Staszica w Pile, instytucja, która na co dzień opiekuje się pamiątkami po uczonym w jego rodzinnym mieście.

Wystawę można zwiedzać od wtorku do niedzieli, w godzinach 8:00-18:00 (czerwiec-wrzesień). Wstęp na ekspozycję czasową jest bezpłatny. Przy okazji warto zajrzeć też na wystawę stałą "Tatrzańskie Archiwum Planety Ziemia", dostępną po zakupie biletu.